Momčilo Krajišnik rođen je u Sarajevu, 20. januara 1945. godine. Obavljao je funkciju člana Predsjedništva Bosne i Hercegovine iz Republike Srpske, te je jedan od osnivača Srpske demokratske stranke. Momčilo Krajišnik rođen je u naselju Zabrđe u općini Novo Sarajevo. Bio je član SKJ, a u vrijeme komunizma bio je predsjednik crkvene općine. Krajišnik je postao jedan od direktora jedne od najuspješnijih kompanija u SR BiH, “Energoinvesta”.
Prvi višestranački izbori u Bosni i Hercegovini održani su 18. novembra 1990. Najviše mjesta u Skupštini osvojile su političke stranke koje su predstavljale tri glavne etničke grupe u BiH, odnosno SDS, Hrvatska demokratska zajednica, (HDZ), i Stranka demokratske akcije (SDA), glavna stranka bosanskih Muslimana. Te tri stranke su među sobom postigle dogovor o formuli za podjelu moći. Položaji u svim tijelima vlade i javnim institucijama, kako na središnjim tako i na niţim nivoima, podijeljeni su u skladu sa stranačkim kvotama. Uprkos tome, među trima glavnim etničkim grupama u Bosni i Hercegovini vladalo je sve veće nepovjerenje, strah i ogorčenost. Bosanski Hrvati i bosanski Muslimani su, zbog toga, početkom 1991. počeli s organizacijom oružanih grupa. Otprilike u isto vrijeme, SDS je počeo aktivno naoružavati srpsko stanovništvo. Bosanski Srbi su, osim toga, računali na zaštitu Jugoslovenske narodne armije. Dana 15. oktobra 1991., Skupština Bosne i Hercegovine usvojila je memorandum o suverenitetu Bosne i Hercegovine, uprkos snažnom protivljenju srpskih poslanika. Deset dana kasnije, SDS je osnovao skupštinu bosanskih Srba, na čelu s Krajišnikom kao predsjednikom. Skupština bosanskih Srba započela je s uspostavom paralelnih struktura vlasti. Skupština bosanskih Srba usvojila je 28. februara 1992. Ustav republike bosanskih Srba. U Ustavu je bila opisana struktura republike bosanskih Srba. Skupštinu bosanskih Srba činila su osamdeset i dva (82) poslanika, koji su većinom bili članovi SDS-a. Dana 27. marta 1992., skupština bosanskih Srba osnovala je Savjet za nacionalnu bezbjednost, odnosno SNB. Radovan Karadžić je bio predsjednik SNB-a, dok je Krajišnik, kao predsjednik skupštine, po službenoj dužnosti bio član SNB-a. Kako bi se donijele odluke o vojnim, političkim i administrativnim pitanjima, održavali su se zajednički sastanci SNB-a i vlade bosanskih Srba. Savjet za nacionalnu bezbjednost je, osim toga, izdavao naloge lokalnim jedinicama Teritorijalne odbrane i opštinskim vlastima, te od njih dobivao izvještaje. Dana 12. maja 1992., Skupština je SNB zamijenila tročlanim Predsjedništvom, koje je trebalo djelovati do izbora predsjednika republike bosanskih Srba. U to Predsjedništvo imenovani su Karadžić, Koljević i Plavšić, a oni su za predsjednika Predsjedništva izabrali Karadžića. Nedugo nakon toga, SNB je prestao s radom.
ULOGA MOMČILA KRAJIŠNIKA ZA VRIJEME RATA
Član rukovodstva bosanskih Srba tokom rata (kasnije “Republike Srpske”) – član Glavnog odbora Srpske demokratske stranke Bosne i Hercegovine (SDS) i predsjednik Skupštine bosanskih Srba.
Premda Krajišnik formalno nije bio član Predsjedništva, prisustvovao je, uz jedan mogući izuzetak, svim sjednicama Predsjedništva u periodu od maja do decembra 1992. godine. Na tim sjednicama, Krajišnik nije bio samo posmatrač. On je, bio zadužen za ekonomiju. Kasnije je bio zadužen i za veze i koordinaciju rada s ratnim povjerenicima, koje je imenovalo Predsjedništvo i koji su bili zaduženi za opštine. Krajišnik je dao značajan doprinos radu Predsjedništva. On se ponašao kao redovni član Predsjedništva i drugi članovi su ga prihvatali kao takvog.
PROGONI U 35 OPŠTINA
Počevši od 18. marta 1992., izvršen napad na civilno stanovništvo muslimanske i hrvatske nacionalnosti nastanjeno u trideset i pet opština u BiH (). Taj napad je uključivao široki raspon diskriminirajućih mjera, poput uvođenja policijskog sata; postavljanja barikada i kontrolnih punktova, na kojima su pripadnici tih etničkih grupa bili redovno zaustavljani i pretraživani; pretrese kuća Muslimana i Hrvata; te otkaze. U aprilu su srpske snage počele napadati Muslimane i Hrvate koji su živjeli u gradovima, selima i manjim naseljima, od kojih većina nije bila branjena i u kojima nije bilo vojnih ciljeva. Muslimani i Hrvati su zlostavljani i lišavani života. Muškarci su često hapšeni i odvođeni u zatočeničke centre, dok su žene i djeca bili istjerani iz domova ili zatočeni ili protjerani iz opštine. Njihove domove bi potom opljačkale i razorile srpske snage, ili prisvojile srpske vlasti. Srpske snage su, osim toga, razarale vjerske spomenike i svetišta značajne za muslimansko i hrvatsko stanovništvo.
ZATVARANJE I NEČOVJEČNO POSTUPANJE
Muškarci, žene, djeca i stariji su bili zatočavani u logorima širom Bosne i Hercegovine. Uslovi života u mnogim zatočeničkim centrima u kojima su Muslimani i Hrvati bili zatočeni bili su nepodnošljivi, nije bilo dovoljno hrane, vode, ljekarske njege ili sanitarnih prostorija. Zatočenike su često tukli, a ponekad i silovali, pripadnici srpskih snaga, od kojih su neki radili kao čuvari, dok je drugima bio omogućen ulaz u zatočeničke centre. Mnogim zatočenicima su nanijete fizičke i duševne povrede, a mnogi su imali i zdravstvene probleme. To je dovelo do smrti mnogih zatočenika. Osim toga, pripadnici paravojnih jedinica, policije i drugih srpskih snaga namjerno su lišili života mnoge zatočenike.
BRČKO
Nakon okupacije Brčkog, srpske snage su sistematski zatvarale Muslimane i Hrvate na raznim lokacijama. Dana 4. maja 1992., muslimanski vatrogasci su zatočeni u Vatrogasnom domu, a zatim prebačeni u zgradu SUP-a, gdje su vidjeli druge zatočenike pretučene i oblivenih krvju. U hotelu “Posavina” bilo je zatočeno 26 osoba, gdje su neki bili premlaćeni, a dvojicu zatočenika kasnije je ubio Goran Jelisić.
Od 3. maja nadalje, civili su odvođeni u kasarnu JNA ili logor Luka, gdje su bili izloženi zlostavljanju i prijetnjama. Dana 10. maja, jedan radnik zatočen u Vatrogasnom domu ubijen je po naređenju kapetana JNA, a zatočenicima je poručeno da će svi koji nisu na srpskoj strani doživjeti istu sudbinu. Logor Luka postao je glavno mjesto zatočenja, gdje su muškarci, žene i djeca bili izloženi fizičkom i psihičkom zlostavljanju.
ZVORNIK
Tokom aprila 1992. godine, srpska policija i paravojne jedinice provodile su masovna ispitivanja i pretrage kuća Muslimana, optužujući ih za planiranje napada na Srbe. Mnogi su zatočeni na različitim lokacijama u opštini Zvornik. U fabrici “Alhos” u Karakaju, Muslimani su bili zatočeni od strane srpske policije i paravojnih jedinica, gdje su bili podvrgnuti brutalnom zlostavljanju. Dana 9. aprila 1992. godine, svjedok je bio izložen ispitivanju i mučenju od strane Branka Grujića, a nekoliko dana poslije, arkanovci su ubili oko osamnaest zatočenika. Krajem aprila 1992., nekoliko Muslimana je premješteno u fabriku “Standard” u Karakaju, pod stražom lokalnih Srba, a 10. maja su prebačeni u “Ekonomiju”, gdje je već bio zatočen veliki broj muškaraca. Kasnije su premješteni u fabriku “Novi izvor”, gdje su 27. maja primljeni novi zatočenici iz sela Divič. Zatvorenici su bili brutalno zlostavljani od strane naoružanih grupa, uključujući paravojne jedinice iz Srbije.
BOSANSKA KRUPA
Dana 23. aprila 1992. lokalni Srbi, pripadnici rezervnih snaga, zarobili su oko 35 ljudi i odvezli ih u školu u Jasenici, gdje su ih razvrstali u grupe. Sljedećeg dana, 76 civila je premješteno u selo Arapuša, gdje su držani u kućama Muslimana, pod čuvanjem srpskih vojnih jedinica. Paravojne snage su terorizirale zatočenike, tukle ih i oduzimale im imovinu. Tokom zatočeništva, ubili su jednu trudnicu. Dana 28. aprila 1992. Gojko Kličković naredio je evakuaciju muslimanskog stanovništva s teritorije pod njihovom kontrolom, što je rezultiralo premještanjem 460 ljudi u Fajtoviće, gdje je već bilo 1.200 zatočenika. Osim u spomenutim objektima, civili su bili zatočeni i u tri dodatna centra u Bosanskoj Krupi: osnovnim školama u Suvaji, Gorinji i Arapuši.
KOTOR VAROŠ
U junu i julu 1992. desetak Hrvata i Muslimana bilo je zatočeno u policijskoj stanici u Kotor Varoši, gdje su ih tukli specijalci i srpski vojnici. Jedan od zatočenih je skoro udavljen, a neki su bili seksualno zlostavljani. Od kraja juna, u Kotor-Varoši su također bili zatočeni i muškarci i žene muslimanske i hrvatske nacionalnosti, koji su bili izloženi mučenju, lošim uvjetima i premlaćivanjima. Neki nisu znali razloge svog zatočenja. U julu ili augustu 1992., u osnovnoj školi u Grabovici, zatočeni su bili muškarci, žene i djeca koji su premlaćivani i zlostavljani. Od 8. jula do kraja septembra, više od 100 Muslimana i Hrvata zatočenih u osnovnoj školi u Kotor-Varoiu bilo je mučeno, uključujući i dječake. U augustu 1992., oko 1.000 civila, uglavnom žena, djece i staraca, bilo je zatočeno u Pilani. Mnoge žene su silovane, a potom otpremljene u Travnik, gdje su puštene na slobodu.
PRIJEDOR
Srpska pješadija je ušla u Kozarac, zapalila kuće i napala mještane koji nisu učestvovali u neprijateljstvima. Uništeno je oko pola Kozarca, a uništavanje se nastavilo i tokom ljeta 1992. Džamija u Kozarcu je uništena, dok je pažnja bila posvećena očuvanju srpske imovine. Muškarci iz Kozarca odvedeni su u zatočeničke logore Keraterm i Omarska, dok su žene i starci odvedeni u logor Trnopolje. Dana 26. maja 1992. specijalna jedinica iz Prijedora, pod komandom Slobodana Kuruzovića, opkolila je Trnopolje. Preostali mještani su smješteni u osnovnu školu, a pripadnici TO-a, rezervni policajci, aktivisti SDA i funkcioneri muslimanske nacionalnosti odvojeni su i zatočeni u Domu kulture.
UBISTVA
BIJELJINA
Tokom preuzimanja vlasti u Bijeljini 1992. godine, srpske paravojne snage ubile su najmanje 48 civila, od kojih su većina bili nesrbi. Dana 3. aprila 1992., svjedok, policajac, bio je zadužen da prati mrtvačka kola koja su prikupljala tijela po gradu. Ukupno je prikupljeno 48 leševa, među kojima su bili žene i djeca. Nijedna od žrtava nije bila u uniformi, a većina je pogođena u vitalne dijelove tijela iz neposredne blizine. Leševi su uklonjeni s ulica 4. aprila 1992., uoči posjete delegacije visokih funkcionera Bosne i Hercegovine, među kojima su bili Biljana Plavšić, Fikret Abdić i ministar odbrane Jerko Doko. Srpske snage su postavile kontrolne punktove, a novinarima i evropskim posmatračima zabranjen je ulazak u grad. Delegacija je obišla Krizni štab i kasarnu, gdje je bilo smješteno više stotina raseljenih lica raznih nacionalnosti.
BRATUNAC
Srpske snage su početkom maja 1992. izvršile masovne napade na muslimanska sela Hranča i Glogova. U Hranči su zapalili 43 kuće, zarobili devet mještana i ubili četvero, uključujući šestogodišnju djevojčicu. Dana 9. maja ubijeno je osam Muslimana, a narednih dana otprilike 65 mještana Glogove stradalo je u napadu srpskih snaga, iako selo nije pružilo otpor jer je prethodno bilo razoružano.
VLASENICA
Dana 16. maja 1992. srpske vojne i policijske snage stigle su u Zaklopaču i ubile oko 80 Muslimana, uglavnom muškaraca, dok su stanovnici pokušavali pobjeći. Leševi su ostavljeni po selu. U maju i junu 1992., specijalna jedinica MUP-a, pod komandom Miće Kraljevića, izvela je operacije u Sušici i okolnim muslimanskim naseljima. Jedinica je imala naređenje da ubije sve koji pokušaju bježati. U tim operacijama spaljene su gotovo sve muslimanske kuće kako bi se spriječio povratak preživjelih.
ZVORNIK
Dana 30. maja 1992., vojnici JNA su zarobili oko 150 Muslimana iz sela Kostijerevo i odveli ih u Dom kulture u Drinjači. Žene i djeca su uskoro pušteni, ali su muškarci ostali zatočeni i bili su brutalno mučeni. Članovi “Belih orlova” su izvodili zatočenike u grupama i ubijali ih. U Domu kulture ubijeno je 88 ljudi, među kojima su bili članovi porodice svjedoka.
PRIJEDOR
Dana 14. juna 1992. napadnuta su dva muslimanska sela, Jaskići i Sivci. Žene i djeca su odvojeni od muškaraca, koji su odvedeni u logor Keraterm. Četvorica muškaraca su premlaćena, a petorica ubijena iz vatrenog oružja. Tijekom ljeta 1992. godine, u opštini Prijedor dogodile su se i druge operacije. U zajedničkoj akciji vojne i civilne policije u blizini muslimanskog sela Bišćani ubijena su dvojica civila koji nisu učestvovali u neprijateljstvima. U muslimanskom selu Čarakovo, tokom razmjene vatre između naoružane muslimanske grupe i srpske vojske, poginulo je između 30 i 50 civila. Ovaj veliki broj ubijenih civila ukazuje na to da nije riječ o kolateralnoj šteti već o ciljanom napadu.
FOČA
U periodu od 28. juna do 5. jula 1992. godine, srpski stražari u KP domu ubili su 36 Muslimana s područja Foče. U masovnoj grobnici na planini Maluši, opština Foča, pronađeno je i ekshumirano još 62 leša, svi muškog pola i u civilnoj odjeći. Za većinu tih tijela potvrđeno je da su to bili civili Muslimani. Gotovo svim tijelima su bili vezani udovi, a brojni čahuri od municije ispaljeni iz pješadijskog naoružanja u blizini grobnice ukazuju da su ti ljudi ubijeni na tom mjestu. Dana 17. ili 18. septembra 1992. godine, iz KP doma je odvedeno i ubijeno još najmanje 35 zatočenika.
Prvobitna optužnica protiv Krajišnika potvrđena je 25. februara 2000., a izmijenjena optužnica je potvrđena 7. marta 2000. godine. Obje su objelodanjene 3. aprila 2000. godine.
Krajišnik je bio optužen na osnovu individualne krivične odgovornosti i na osnovu
krivične odgovornosti nadređenog) za:
Momčilo Krajišnik se izjasnio po svim tačkama optužbe da nije kriv.
STATISTIČKI PODACI
Broj sudskih dana – 314
Broj svjedoka optužbe – 93
Broj dokaznih predmeta optužbe – 3938
Broj svjedoka odbrane – 25
Broj dokaznih predmeta odbrane – 382
Broj svjedoka koje je pozvalo Pretresno vijeće – 6
Broj dokaznih predmeta Pretresnog vijeća – 28
SUĐENJE
Zločini za koje je osuđen Momčilo Krajišnik:
Progoni na političkoj, rasnoj ili vjerskoj osnovi, deportacije, nehumana djela (prisilno premještanje) (zločini protiv čovječnosti)
GLAVNA IZREKA PREDSJEDNIKA PRETRESNOG VIJEĆA U PREDMETU PROTIV MOMČILA KRAJIŠNIKA
„Gospodine Krajišnik, molim Vas da ustanete. Iz razloga koji su ukratko gore navedeni, ovo Vijeće, pošto je uzelo u obzir sve dokaze i argumente strana u postupku, Statut i Pravilnik, te na osnovu činjeničnih i pravnih zaključaka koji su utvrđeni u Presudi, odlučuje kako slijedi: Proglašava da niste krivi i stoga Vas oslobađa optužbi po tačkama 1 i 2 optužnice, odnosno za genocid i saučesništvo u genocidu, sa namjerom da se unište u cijelosti ili djelimično bosanski Muslimani i bosanski Hrvati. Također proglašava da niste krivi po tački 6 optužnice, odnosno za ubistvo kao kršenje zakona ili običaja ratovanja. Vijeće Vas proglašava krivim po sljedećim tačkama: Tačka 3, progon kao zločin protiv čovječnosti; Tačka 4, istrebljenje kao zločin protiv čovječnosti; Tačka 5, ubistvo kao zločin protiv čovječnosti; Tačka 7, deportacija kao zločin protiv čovječnosti; Tačka 8, prisilno premještanje kao zločin protiv čovječnosti.
Vaša odgovornost za gore navedene zločine utvrđena je na osnovu člana 7(1) Statuta Međunarodnog suda. Za Vašu ulogu u ovim zločinima, osuđujemo Vas, gospodine Krajišnik, na jedinstvenu kaznu zatvora u trajanju od 27 godina.“
Dana 26. oktobra 2006., tužilaštvo je podnijelo najavu žalbe, tražeći da se kazna promijeni u doživotnu zatvorsku kaznu. Istog dana, predžalbeni sudija je naložio Krajišniku da svoju najavu žalbe podnese “najkasnije u roku od 30 dana nakon što mu bude dodijeljen branilac”. Tužilaštvo je podnijelo žalbeni podnesak 27. novembra 2006. Dana 12. februara 2007., branilac dodijeljen Krajišniku je podnio najavu žalbe. Nakon toga, 20. februara 2007., žalilac je odvojeno podnio svoju najavu žalbe. Dana 11. maja 2007., okončano je zastupanje Krajišnika od strane dodijeljenog branioca, a njemu je dopušteno da se zastupa sam.
Dana 17. marta 2009., Žalbeno vijeće je smanjilo Krajišnikovu kaznu na 20 godina zatvora.
Dana 7. septembra 2009., Krajišnik je prebačen u Ujedinjeno Kraljevstvo na izdržavanje kazne. Dana 2. jula 2013., Krajišniku je odobreno prijevremeno puštanje na slobodu, koje je stupilo na snagu 30. augusta 2013. godine.
Nakon puštanja na slobodu Krajišnik se vratio u Republiku Srpsku, gdje mu je organizovan svečani doček na Palama, te je kasnije radio u porodičnoj firmi.
Krajem augusta 2020. godine Krajišniku je dijagnosticirana obostrana upala pluća i zaraza koronavirusom zbog čega je s Pala prebačen na UKC RS u Banjoj Luci. Nakon dvije sedmice provedene pod ljekarskim nadzorom, preminuo je 15. septembra 2020. godine u 6 sati u 75. godini.
https://www.klix.ba/vijesti/bih/ko-je-bio-momcilo-krajisnik-od-ekonomiste-preko-sds-a-do-ratnih-zlocina-i-zatvora/200915022
Bosanska Krupa – Svjedok 34
Svjedok 34, civilni Musliman, zarobljen je 23. aprila 1992. i zatočen u školi u Jasenici. Pripadnici srpskih paravojnih jedinica “Suha rebra” i šešeljevci redovno su dolazili u logor i surovo tukli zatočenike, među kojima i svjedoka. U maju 1992. godine, svjedok je s drugim zatočenicima premješten u školu “Petar Kočić”. Uslovi su bili izuzetno loši, a pripadnici srpske policije koji su čuvali školu često su tukli i zlostavljali zatočenike, povremeno ih podvrgavajući elektrošokovima. Svjedok je čuo pucnje kada je jedanaest zatočenika ubijeno u sobi pored one u kojoj je bio zatočen, a pogubljenje je izvršio član lokalnog TO-a kojeg je svjedok poznavao. Još pet zatočenika ubijeno je u toj školi dok je svjedok bio tamo. Dana 21. maja 1992. svjedok i još 20 zatočenika odvedeni su u logor Kamenica u opštini Drvar. Tokom zatočeništva, morali su da kopaju rovove na liniji fronta.
Sanski Most – Faik Biščević
Faik Biščević, član Glavnog odbora lokalne SDA, uhapšen je 27. maja 1992. Bio je dva dana zatočen u kući u selu Magarice kod Sanskog Mosta bez hrane i vode. Dana 29. maja ili približno tog dana, prebačen je u zatvor u Sanskom Mostu gdje su zatočenici bili smješteni na skučenom prostoru, bez dovoljno hrane i higijenskih uslova. U zatvoru je izgubio 32 kilograma. Zatočenike su redovno tukli zatvorski stražari i vojnici, kojima se dozvoljavao ulazak u zatvor.
Bratunac – Svjedok Hasanović
Svjedok Hasanović, koji je bio zatočen u školi „Vuk Karadžić“ od 10. do 13. maja, vidio je jednom prilikom kako su tri stražara prisilila sve zatočenike da se zbiju u jedan dio sportske dvorane, zbog čega se sedam ili osam ljudi ugušilo. Stražari su izveli nekoliko muškaraca i ubili ih. Drugom prilikom svjedoku je naređeno da odnese tijelo jednog zatočenika u hangar, u kojem je vidio veliku hrpu leševa. Svjedok Hasanović vidio je kako su stražari nasmrt pretukli ili vatrenim oružjem ubili ukupno pedesetak zatočenika u sportskoj dvorani Prema njegovim riječima, otprilike 400 zatočenika trebalo je biti razmijenjeno za srpske zatvorenike na Palama.